حسن حسين زاده شانه چى
120
اوضاع سياسى اجتماعى و فرهنگى شيعه در غيبت صغرى (فارسى)
بسته ، آنها را چپاول مىكردند . « 1 » آنان بارها تا نواحى كوفه پيش آمدند و اين شهر را مورد حملات خود قرار دادند بدينگونه وجود قرمطيان در منطقه ، خطرى جدى براى حكومت عباسى بهشمار مىرفت و مدتها دولتمردان عباسى را به خود مشغول ساخته بود . طى سالهاى 315 تا 317 ق ، فعاليت ابو طاهر جنابى شدت بيشترى يافت . وى دامنهء اقدامات خود را به نواحى مركزى و غربى شبه جزيرهء عرب نيز گسترش داد و در سال 317 ق سپاهيان وى به مكّه يورش آوردند و پس از غارت و كشتار بسيار ، حجر الاسود را از كعبه جدا ساخته ، به مركز حكومت ، در هجر ، بردند « 2 » و تنها پس از ارسال نامهاى از جانب عبيد اللّه المهدى ، اولين خليفهء فاطمى در مغرب ، ابو طاهر به بازگرداندن حجر الاسود و اموال كعبه اقدام كرد . « 3 » قرمطيان همچنان به فعاليتهاى قبلى خود ادامه مىدادند و پس از مرگ ابو طاهر جنابى در سال 332 ق برادرش ابو منصور احمد ، رهبرى قرمطيان را به دست گرفت و تا سال 366 ق ، سه نفر ديگر در بحرين امارت داشتند . از آن پس ادارهء حكومت به دست شوراى بزرگان بود تا به سال 470 ق ، كه اساس امارت قرمطيان به دست سلجوقيان برچيده شد . در همان زمانىكه ابو سعيد جنابى در بحرين قدرت را به دست داشت ، گروههاى ديگرى از قرمطيان ، در نواحى مركزى عراق و گروهى در نواحى شام ، دست به فعاليتهاى مشابهى زدند . قرمطيان عراق از اتباع ابو سعيد جنابى بودند ؛ ولى قرمطيان شام را شخصى به نام زكرويه بن مهرويه ، كه از داعيان اين مذهب بود ، رهبرى مىكرد . ابتداى كار او در عراق بود و سپس فعاليتهاى خود را به شام منتقل كرد . در سال 289 ق ، بعضى قبايل عرب شمال عراق با پسرش يحيى بيعت
--> ( 1 ) . ر . ك : همان ، ص 156 و 160 . ( 2 ) . همان ، ص 207 . ( 3 ) . همان ، ص 208 .